1.    Inleiding

 

In 2005 werden op de plaats van het vroegere woon-werkpand van de familie Maelwael-Van Limburg aan de Burchtstraat  61, 63 en 65, laatmiddeleeuwse kelders ontdekt. Ternauwernood en bij toeval zijn deze kelders aan de verwoestende tand des tijds ontsnapt. Gezien onze veranderde omgang met het rijke verleden van de stad vragen deze kelders om een plan van aanpak om verder verval te voorkomen en als bijzondere erfgoedlocatie toegankelijk te worden.

De kelders zijn het meest tastbare icoon in Nederland dat direct verwijst naar een van de belangrijkste pijlers uit de internationale kunstgeschiedenis: de gebroeders Van Limburg.

Het werk van de gebroeders Van Limburg behelst een wereldwijd erkend hoogtepunt van de middeleeuwse schilderkunst. De gebroeders zijn kinderen van de familie Maelwael-Van Limburg, zij groeiden in Nijmegen op aan de Burchtstraat en leerden hier het ambacht.

Daarmee past het ‘Kelderproject’ naadloos in de citybranding die zich concentreert op de vier pijlers waarop de Nijmeegse geschiedeniscanon rust: Romeinse tijd, Middeleeuwen, Vrede van Nijmegen en WOII & Wederopbouw.

 

 

2.    Doel

 

Amsterdam is trots op zijn Rembrandthuis, iedereen in Den Bosch kan je wijzen naar de woning van Jeroen Bosch. Nijmegen heeft ook zo’n tastbare plek die concreet herinnert aan het atelier van haar beroemdste zonen: de gebroeders Van Limburg. Het is duidelijk dat de kelders onder Burchtstraat 61-65 veel perspectieven kunnen bieden voor de stad Nijmegen en haar internationale promotie.

Het doel is het ontsluiten van de kelders om ze zichtbaar en toegankelijk te maken voor het publiek, liefst in combinatie met een kleinschalige functie die de exploitatie kan versterken.

De kelders aan de Burchtstraat hebben in de loop der tijd vele verbouwingen moeten doorstaan: er zijn leidingen en rioolpijpen doorgetrokken, er zijn betonnen vloeren en een moderne steunmuur aangebracht. Onderzoek en restauratie zijn daarom de stappen die genomen moeten worden

om de kelders hun authentieke middeleeuwse gezicht terug te geven en de conservatie te borgen.

 

 

3.    Uitnodiging

 

Deze notitie is een uitnodiging aan de eigenaren van de kelders, aan de gemeente Nijmegen en andere partijen in en om de stad om mee te werken en bij te dragen om samen de restauratie en ontsluiting van deze unieke kelders mogelijk te maken.

Omdat in het Nijmeegse stadsbeeld weinig herinnert aan het leven en werk van de gebroeders Van Limburg, zal de ontsluiting van de kelders van het voormalig woonhuis en atelier van de familie Maelwael-Van Limburg een unieke kans zijn om de gebroeders Van Limburg  permanent in de stad zichtbaar te maken en definitief met Nijmegen te verbinden. De kelders kunnen een ‘lieu de mémoire’ van betekenis worden.

 

 

4.    Historische onderbouwing

 

Archiefonderzoek in de Nijmeegse schepenprotocollen door Friedrich Gorissen wijst de locatie van de genoemde  drie panden in de periode 1380-1460 in zijn geheel toe aan de familie Maelwael-Van Limburg. De kelders zijn door bouwhistoricus Frank Haans (MAB) gedateerd op laat 14e eeuws. Deze datering verbindt het archiefonderzoek met de bouwhistorie, waardoor redelijkerwijs gesteld kan worden dat de familie Maelwael-Van Limburg niet alleen gebruik heeft gemaakt van deze kelder, maar deze ook heeft laten bouwen.

Mogelijk kan verder bouwhistorisch en archeologisch onderzoek meer licht werpen op de familie Maelwael-Van Limburg die hier 600 jaar geleden woonde en op de activiteiten die hier hebben plaatsgevonden. Gezien het belang voor de kunsthistorie is dit aspect zeker nadere studie waard. 

 

 

Detail uit de kaart van Hendrik Feltman, 1669. Museum Het Valkhof

 

5.    Bestemming

 

5.1       Restauratie

Goede conservatie vraagt om herstel van de schade die is aangericht door tal van verbouwingen en leidingen. Restauratie van de kelders is nodig om ze voor de toekomst te behouden en de aantrekkelijkheid te vergroten. Onlangs hebben ze een beschermde status gekregen.

 

5.2       Zichtbaar en toegankelijk

De ervaring leert dat zichtbaarheid en toegankelijkheid de beste waarborgen bieden voor behoud.

De zichtbaarheid van buitenaf kan worden gerealiseerd door de oude trappen naar de Burchtstraat te heropenen en af te sluiten met pantserglas. Zo ontstaan kijk- en lichtvensters die de verbinding met de straat en het publiek herstellen.

Een model om de toegankelijkheid van de kelders mogelijk te maken is als deze worden verbonden met de kelder van nr. 61 en worden losgekoppeld van de bovenliggende ruimten. Ze kunnen dan als een geheel opnieuw worden ontsloten via een aparte ingang van buitenaf via de Stockumstraat.

Een andere optie is de kelder onder nr. 63/65 toegankelijk te maken via de winkelvloer van nr. 63, de huidige toegang. Hierbij zou het toekomstige winkelbedrijf aldaar een rol in de exploitatie moeten  spelen. 

Welke  variant gekozen wordt hangt uiteindelijk af van de coöperatie en de ambitie van de eigenaren, het exploitatieplan, en de beschikbare fondsen.

 

5.3       Exploitatie

De Nicolaaskapel –het oudste gebouw van Nijmegen- trekt vele tientallen bezoekers per dag. Dat levert veel waardering op voor de stad. Een vergelijkbare exploitatie en een zelfde aantal bezoekers is voor de kelders ook haalbaar. Vervolgens ligt een visie op een kleinschalige museale presentatie rondom leven en werk van de gebroeders Van Limburg, met een aantal partners zoals Museum Het Valkhof en de Bastei, binnen de mogelijkheden. De kleinschaligheid is een extra uitdaging voor het gebruik van educatieve en interactieve multimedia.

De winkelvloer (80 m²) van nr. 63 lijkt daarvoor de meest voor de handliggende entree. Het kan zonder grote verbouwing dienen als expositie- annex erfgoedruimte, in combinatie met merchandisingverkoop en horeca. De ruimte kan dan tevens gebruikt worden voor ontvangsten en recepties.  Als de toegang geschiedt via een van de naburige kelders dan zou daar een speciale interactieve belevenisruimte als voorportaal gecreëerd moeten worden.                                                                      

 

 5.4           Juridische regeling en financiering

De drie kelders behoren elk aan een andere eigenaar. Er dient een juridische regeling voor het eigendom te worden getroffen. Er valt te denken aan een erfpachtconstructie.

Om het project uit te voeren is de stichting Gebroeders Van Limburg Huis opgericht. Deze stichting zal de eigenaren, betrokkenen en fondsen benaderen om het project te ondersteunen.